Ο Αγιώτατος Πατριάρχης κ.κ. Πορφύριος και ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Μπάτσκας κ. Ειρηναίος έλαβαν μέρος στις 26 Οκτωβρίου 2025 στις εργασίες της Ιδρυτικής Συνέλευσης της Ρωσικής Ιστορικής Εταιρίας στη Σερβία. Ακολουθούν οι εισηγήσεις τους:

Χαιρετιστήρια ομιλία του Πατριάρχη της Σερβικής Ορθόδοξης Εκκλησίας κ.κ. Πορφυρίου

Σεβασμιώτατοι, Εξοχότατοι, Διακεκριμένοι εκπρόσωποι του ρωσικού λαού, αγαπητοί εν Χριστώ αδελφοί και αδελφές,

Είναι μεγάλη η τιμή και η χαρά, τόσο εμού προσωπικά όσο και όλων εκείνων που φέρουν στην καρδιά τους το αιώνιο αίσθημα εγγύτητας μεταξύ Σερβίας και Ρωσίας, να σας χαιρετίσω από αυτό εδώ το βήμα. Συγκεντρωθήκαμε σήμερα όχι μόνο για να δηλώσουμε την αληθινή φιλία, αλλά για να επιβεβαιώσουμε και να επισφραγίσουμε την παρακαταθήκη που μας άφησαν οι πρόγονοι και οι προκάτοχοί μας. Μέσα σ’ αυτό το πνεύμα, η πανηγυρική έναρξη του θεσμού της Ρωσικής Ιστορικής Εταιρείας στη Σερβία αποτελεί επιβεβαίωση της συνεχούς διασύνδεσης του σερβικού και του ρωσικού λαού, οι οποίοι ζουν αρμονικά και αδελφικά καθ’ όλη τη διάρκεια της  ιστορίας τους και οι οποίοι, Θεού θέλοντος, θα συνεχίσουν να ζουν έτσι και στο μέλλον.

Δεδομένου του ρόλου της ιστορίας έτσι όπως διατυπώνεται μέσα από δύο γνωστά ρητά: Η ιστορία είναι δασκάλα της ζωής και η ιστορία γράφεται από τους νικητές, αλλά παράλληλα είναι και καρπός της ανθρώπινης λογικής, οι Σέρβοι και οι Ρώσοι, ως Ορθόδοξοι αδελφοί λαοί -όχι μόνο από πλευράς γλώσσας και αίματος- στηρίζονται στην αναμφισβήτητη Κρίση του Χριστού ως μέτρο αλήθειας.

Σε μια εποχή φοβερού ιστορικού αναθεωρητισμού, τον οποίο όλοι βλέπουμε, όταν τα γεγονότα υποβαθμίζονται και οι ερμηνείες είναι κρίσιμες, μας φαίνεται ότι αποδεικνύεται καίρια  η πρωτοβουλία να δημιουργηθεί ένα τέτοιο ίδρυμα όπως η Ρωσική Ιστορική Εταιρεία στη Σερβία. Πιστεύουμε ακράδαντα ότι το έργο του όχι μόνο θα ενισχύσει τους υπάρχοντες πνευματικούς, πολιτιστικούς και άλλους δεσμούς μεταξύ των λαών μας, αλλά και θα συμβάλει τα μέγιστα έτσι ώστε η αλήθεια να μην εγκλωβιστεί στον γεωγραφικό και πολιτιστικό χώρο που μοιραζόμαστε με άλλους, αλλά να αποτελέσει ζωντανή μαρτυρία του λόγου του Χριστού. Ἡ ἀλήθεια ἐλευθερώσει ὑμᾶς (Ιωάννης 8, 32).

Δράττομαι της ευκαιρίας για να σας εκφράσω τα εγκάρδια συγχαρητήριά μου με την ευκαιρία της ίδρυσης της Ρωσικής Ιστορικής Εταιρείας στη χώρα μας, να επικαλεστώ την ευλογία του Θεού και να ευχηθώ επιτυχία στο μελλοντικό έργο αυτού του ιδρύματος, το οποίο αποτελεί φυσικό επακόλουθο και αποτέλεσμα των πολύτιμων πνευματικών δεσμών μεταξύ του σερβικού και του ρωσικού λαού, καθώς και εγγύηση της αξιοπιστίας των ιστορικών γεγονότων που θα κληθεί να διαφυλάξει.
 
Εισήγηση του Μητροπολίτου Μπάτσκας κ. Ειρηναίου

 Αγιώτατε, αξιότιμοι αξιωματούχοι, εκλεκτοί παρόντες, κυρίες και κύριοι, εν Χριστώ αδελφοί και αδελφές,

Είμαι ευγνώμων στον Θεό και πολύ χαρούμενος μέσα από την ψυχή μου που έχω την αμέριστη τιμή να συμμετέχω και, επιπλέον, να μιλήσω σε αυτή την αξιόλογη εκδήλωση και σε αυτόν τον τιμημένο τόπο, με την ευκαιρία της σύστασης και, πρακτικά, της έναρξης των δημόσιων δραστηριοτήτων της Ρωσικής Ιστορικής Εταιρείας στη Σερβία, στην πράξη, θα έλεγα, μιας ρωσοσερβικής εταιρείας αφιερωμένης στη γνωριμία, τη μελέτη και τη διάδοση της κοινής ιστορίας των δύο αδελφών λαών μας και των δύο αδελφών Ορθοδόξων Εκκλησιών μας.

Μια τέτοια δραστηριότητα της Εταιρείας μας, όπως το αντιλαμβάνομαι, δεν σημαίνει μόνο μια «εκ νέου ανάγνωση» των ιστορικών πηγών, δηλαδή μια νέα ερμηνεία των πράξεων και των γεγονότων, περισσότερο ή λιγότερο γνωστών ήδη, ούτε μόνο την πιθανή ανακάλυψη προηγουμένως άγνωστων γεγονότων, αλλά και μια προσπάθεια να βυθιστεί σε φαινομενολογικά αόρατες, και οντολογικά κρίσιμες, βαθιές, ουσιαστικές, μεταφυσικές (δηλαδή θρησκευτικές, πνευματικές - πολιτιστικές και πολιτισμικές, με μια λέξη – ταυτοτικές) πηγές ιστορικών διαδικασιών τόσο στην μακραίωνη ζωή και κοινή εμπειρία των Εκκλησιών και των λαών μας όσο και στη ζωή και την εμπειρία ολόκληρου του ανθρώπινου γένους, δηλαδή – της ευρύτερης οικογένειάς μας.

Αν κατανοώ σωστά, το αληθινό νόημα της επικείμενης δράσης αυτού του συνοδικού, ρωσο -σερβικού, ευεργετικού μας εγχειρήματος, τότε τολμώ να παρουσιάσω ενώπιόν σας, πνευματικά τέκνα της Ορθόδοξης Εκκλησίας (ρωσικής ή σερβικής, δεν έχει σημασία) και αγαπητοί φίλοι (Σέρβοι ή Ρώσοι, δεν έχει σημασία), την ταπεινή πεποίθησή μου ότι οι μελλοντικές γενιές μας, μέχρι το τέλος της ιστορίας, δεν θα έχουν το ηθικό δικαίωμα να παραμελήσουν αυτό το εγχείρημα, που τώρα ξεκίνησε στο όνομα του Κυρίου και με αταλάντευτη ελπίδα της βοήθειάς Του, κηρύσσοντάς το περιττό ή, ακόμη χειρότερα, στερούμενο νοήματος.

Με την ευχή σας Αγιώτατε, και όλοι εσείς, αδελφοί και αδελφές, επιτρέψτε μου να απαριθμήσω, εν συντομία, μερικές ακόμη από τις ανεπιτήδευτες προσωπικές μου σκέψεις για ένα δεδομένο θέμα, έχοντας πλήρη επίγνωση ότι ορισμένες από αυτές θεωρούνται κοινός τόπος (loci communes), γνωστός σε όλους σας, αλλά πάντα σημαντικός και άξιος αναφοράς και πάλι, στο πνεύμα της κλασικής ρήσης Repetitio est mаter studiorum («Επανάληψις, μήτηρ πάσης μαθήσεως»), η οποία πρέπει αναπόφευκτα να γίνει κατανοητή και να ερμηνευθεί στο πλαίσιο της πολύ ευρύτερης και πιο περιεκτικής ρήσης Historia est magistra vitae («Η ιστορία είναι δασκάλα της ζωής»), αλλά με την απαραίτητη σημαντική διευκρίνιση ότι εμείς, οι Ρώσοι και οι Σέρβοι, αν και οι Σέρβοι περισσότερο από τους Ρώσους, ήμασταν μερικές φορές μετεξεταστέοι στην εξέταση της ιστορίας ως «της δασκάλας της ζωής». Η ρωσική απάντηση μετά από αυτές τις εξετάσεις ιστορίας είναι, συνοπτικά: αποτύχαμε στις εξετάσεις, αλλά περάσαμε τις διορθωτικές εξετάσεις. Η σερβική απάντησή μας, μου φαίνεται, θα μπορούσε να είναι: αποτύχαμε στις εξετάσεις, αλλά δεν χάνουμε την ελπίδα ότι την επόμενη φορά θα περάσουμε με επιτυχία τις εξετάσεις της Εκκλησίας, της συνείδησης του λαού και της δικής μας της ιστορίας και, πάνω απ' όλα, της δικαιοσύνης του Θεού.

Οι οργανικοί δεσμοί και, περισσότερο από αυτό, η κοινωνία και η αμοιβαία διείσδυση των Σέρβων και των Ρώσων ξεκινούν από την αρχαιότητα, από την εποχή μιας μεγάλης κοινότητας σλαβικών φυλών, διάσπαρτων στις εκτάσεις της Ανατολικής και Βόρειας Ευρώπης, καθώς και της Εγγύς Ανατολής. Αργότερα, την εποχή μετά τη μεγάλη μετανάστευση των λαών, όταν σχηματίστηκαν έθνη από παλαιότερες φυλές και γλώσσες από διαλέκτους και όταν οι Σέρβοι ήταν ήδη η μεγαλύτερη σλαβική κοινότητα στη νότια Ευρώπη (και όμως δεν πρέπει να ξεχνάμε τους αποδεκατισμένους, αλλά ακόμα υπάρχοντες και ζωντανούς λουζιτανούς Σέρβους στο βορρά της, που υπάρχουν και ζουν κυρίως χάρη στη ρωσική ή σοβιετική υποστήριξη), αυτοί οι δεσμοί και αυτή η ενότητα δεν σπάνε. Ο ιστορικός αρχαίος εμπορικός δρόμο «από τους Βαράγγους στους Έλληνες» πέρασε επίσης από τις νεοσυσταθείσες σερβικές περιοχές, μετά κράτη, στο ευρωπαϊκό νοτιοανατολικό τμήμα. Μετά το βάπτισμα των Ρώσων την εποχή του Αγίου και Μεγάλου Πρίγκιπα του Κιέβου Βλαδιμήρου, εντείνονται οι πνευματικοί, εκκλησιαστικοί, πολιτιστικοί και άλλοι ρωσικοί δεσμοί με τον κόσμο των Ρωμανών ή τη «Βυζαντινή Κοινοπολιτεία», όχι τόσο άμεσοι όσο έμμεσοι, μέσω εκείνων που έχουν ήδη ενταχθεί στην ανατολική ρωμαϊκή «οἰκουμένη» των Νότιων Σλάβων, κυρίως Σέρβων. Ως εκ τούτου, δεν είναι εκπλήσσει το γεγονός ότι ο νεαρός πρίγκιπας Ράστκο Νέμανιτς, μετέπειτα Άγιος Σάββας, ο πρώτος αρχιεπίσκοπος και διαφωτιστής των Σέρβων, πηγαίνει στο Άγιο Όρος με τη βοήθεια ενός Ρώσου αγιορείτη μοναχού, του οποίου το όνομα δεν γνωρίζουμε, και γίνεται μοναχός στο Βατοπέδι και στο Ρούσικ, ένα ρωσικό μοναστήρι στο Άγιον Όρος. Μετέπειτα πνευματικά, πολιτιστικά και, επιπλέον, κρατικά ρεύματα από τον σερβικό Νότο έως τον ρωσικό Βορρά δεν πρέπει να παραβλεφθούν, πόσο μάλλον να ξεχαστούν, τονίζοντας ιδιαίτερα τον Νομοκανόνα, («Κρμτσια») του Αγίου Σάββα.

Ακολουθούν, αργότερα, η κατ 'επανάληψη, ρωσική πολύτιμη βοήθεια σε εμάς, στους «καημένους Σέρβους», στους αιώνες του Οθωμανικού ζυγού, οι σερβικές απελευθερωτικές εξεγέρσεις από τον Καραγιώργη και μετά, οι βαλκανικοί πόλεμοι για την απελευθέρωση, ο Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος (στον οποίο η αυτοκρατορική Ρωσία, τότε αδύναμη και απροετοίμαστη για πόλεμο, εισέρχεται για να σώσει την αδελφή χώρα Σερβία), ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος (στο τέλος του οποίου, η ελευθερία από τον ναζιστικό γερμανό κατακτητή μας έρχεται από έναν τεράστιο σοβιετικό στρατό, τους τριακόσιες χιλιάδες στρατιώτες του Τολμπούχιν, και όχι από κάποιον Γιόσιπ Μπρόζ, που ονομάζεται Τίτο, του οποίου «δεν γνωρίζουμε ούτε τον πατέρα ούτε τη μητέρα, και όσα γνωρίζουμε για αυτόν είναι μόνο ένα παραμύθι» (αείμνηστος  Ηγούμενος του Ντέτσανι Μακάριος), ο οποίος εισήλθε στο Βελιγράδι περίπου δέκα ημέρες μετά τους Ρώσους (ή τους Σοβιετικούς, όπως και να έχει), έως τις μέρες μας όταν ως ανεξάρτητο κράτος επιβιώνουμε κυρίως με τη χάρη του Θεού, αλλά και χάρη στον ρωσικό λαό και το ρωσικό κράτος, τους οποίους ξανά και ξανά ευχαριστούμε χωρίς να ξεχνάμε τη μεγάλη, φίλη Κίνα, και «σιωπηλά σεβόμενοι» την Ρωσία του Γιέλτσιν, η οποία δεν μπορούσε να βοηθήσει τον εαυτό της, πόσο μάλλον εμάς. Ευτυχώς, ανέκαμψε και πάλι και αποκαταστάθηκε από τον Πρόεδρο της σημερινής Ρωσίας και τους συνεργάτες του.

Επιτρέψτε μου να ολοκληρώσω εν συντομία, επαναλαμβάνοντας τα λόγια του μακαριστού Πατριάρχη μας κυρού Ειρηναίου ότι πρέπει να πλεύσουμε στην ταραγμένη θάλασσα της σύγχρονης εποχής ως μια «μικρή σερβική βάρκα, δεμένη σε ένα μεγάλο ρωσικό πλοίο», χωρίς να είμαστε κακοπροαίρετοι, πόσο μάλλον εχθροί, πλην όμως να κάνουμε τη διάκριση μεταξύ εκείνων που μας καταλαμβάνουν σε τακτά χρονικά διαστήματα – ή, έστω, μας βομβαρδίζουν – και εκείνων που πάντα, σε όλες τις ιστορικές περιστάσεις, μας βοηθούν αδελφικά και, αντικειμενικά μιλώντας, μας σώζουν. Από τα βάθη της ψυχής μου, προσεύχομαι ο Κύριος Χριστός, ο Μόνος Φιλάνθρωπος, να είναι ελεήμων και προς τις δυο πλευρές, και μαζί με αυτούς, και προς εμάς τους Σέρβους.

Σας ευχαριστώ όλους για την προσοχή σας.

Στην ιδρυτική συνέλευση που πραγματοποιήθηκε στο Μέγαρο MTS στο Βελιγράδι, απευθύνθηκαν στους παρευρισκόμενους και ο Πρόεδρος του Συμβουλίου της Αντιπροσωπείας της Ρωσικής Ιστορικής Εταιρείας στη Σερβία κ. Αλεξάνταρ Βούλιν, ο Γραμματέας της Ρωσικής Ιστορικής Εταιρείας και Υφυπουργός Επιστημών και Ανώτατης Εκπαίδευσης της Ρωσικής Ομοσπονδίας κ. Κονστάντιν Μόγκιλέβσκι, ο Πρέσβης της Ρωσικής Ομοσπονδίας κ. Αλεξάντρ Μπότσαν – Χαρτσένκο και ο ιστορικός Δρ Αλεξάνταρ Ράκοβιτς. Την εκδήλωση χαιρέτισε με βιντεοσκοπημένο μήνυμα ο Πρόεδρος της Ρωσικής Ιστορικής Εταιρείας και Διευθυντής της Υπηρεσίας Πληροφοριών Εξωτερικού της Ρωσικής Ομοσπονδίας κ. Σεργκέι Ναρίσκιν. Στη συνέλευση συμμετείχαν πολλές προσωπικότητες από την κοινωνική και πολιτική ζωή, μεταξύ των οποίων ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Βουδίμλιε και Νίκσιτς κ. Μεθόδιος και ο Αντιπρόεδρος της Κυβέρνησης και Υπουργός Εσωτερικών κ. Ίβιτσα Ντάτσιτς.